Operacja zeza

Czy zauważasz, że oczy Twojego dziecka (lub Twoje własne) nie patrzą dokładnie w tym samym kierunku? Zez to nie tylko kwestia estetyki – to zaburzenie, które może wpływać na jakość widzenia obuocznego, a u dzieci nieleczone może prowadzić do trwałego niedowidzenia. Operacja zeza to zabieg chirurgiczny korygujący ustawienie gałek ocznych poprzez zmianę napięcia mięśni zewnątrzgałkowych. Dowiedz się więcej o przyczynach zeza, wskazaniach do operacji i jej przebiegu.

Prawidłowe ustawienie oczu pozwala na jednoczesne skierowanie wzroku na ten sam punkt i połączenie obrazów z obu oczu w jeden, trójwymiarowy obraz (widzenie obuoczne). Zez (strabismus) to stan, w którym oczy nie są ustawione równolegle – jedno oko patrzy prosto, a drugie odchyla się do wewnątrz, na zewnątrz, ku górze lub ku dołowi. Odchylenie może być stałe lub okresowe, dotyczyć jednego oka na przemian lub obu.

Przyczyny zeza

Zez może mieć różne podłoże, w zależności od wieku i typu schorzenia:

• Zez wrodzony (towarzyszący) – ujawnia się we wczesnym dzieciństwie, często związany z wadami refrakcji (np. dużą nadwzrocznością) lub zaburzeniami rozwoju układu wzrokowego.
• Zez porażenny – wynika z uszkodzenia nerwów lub mięśni odpowiedzialnych za ruch gałki ocznej, np. po udarze, urazie głowy lub w przebiegu chorób neurologicznych.
• Zez mechaniczny/restrykcyjny – spowodowany fizycznym ograniczeniem ruchomości mięśnia, np. w przebiegu orbitopatii tarczycowej lub po urazie oczodołu.
• Choroby ogólnoustrojowe – zwiększone ryzyko zeza wiąże się m.in. z cukrzycą i niektórymi chorobami neurologicznymi.

Objawy – jak rozpoznać zeza?

Do najczęstszych objawów należą:

• Widoczne odchylenie jednego oka od osi patrzenia – do wewnątrz, na zewnątrz, w górę lub w dół.
• Przymykanie lub zasłanianie jednego oka, szczególnie w jasnym świetle.
• Przekrzywianie lub odwracanie głowy w celu skompensowania odchylenia.
• Podwójne widzenie (częściej u dorosłych, u których zez pojawił się nagle).
• Zaburzenia widzenia głębi (stereoskopowego).

U dzieci zez utrzymujący się po ukończeniu 6. miesiąca życia wymaga diagnostyki okulistycznej – nieleczony może prowadzić do niedowidzenia (tzw. leniwego oka), ponieważ mózg zaczyna „ignorować” obraz z odchylonego oka.

Diagnostyka zeza – badanie u okulisty i ortoptysty

Rozpoznanie i kwalifikacja do leczenia opierają się na kompleksowym badaniu okulistycznym i ortoptycznym, które obejmuje:

• Wywiad dotyczący czasu pojawienia się objawów i chorób towarzyszących.
• Badanie ostrości wzroku i wady refrakcji.
• Ocenę ustawienia i ruchomości gałek ocznych (m.in. test przesłaniania – cover test).
• Ocenę widzenia obuocznego i stereoskopowego.
• W wybranych przypadkach – badania obrazowe (np. w przypadku podejrzenia przyczyny neurologicznej).

Leczenie zeza – kiedy konieczna jest operacja?

Leczenie zeza zależy od jego przyczyny i typu. U części pacjentów, szczególnie dzieci, w pierwszej kolejności stosuje się korekcję okularową, ćwiczenia ortoptyczne lub zasłanianie oka dominującego (leczenie niedowidzenia). Leczenie chirurgiczne wskazane jest, gdy metody zachowawcze nie przynoszą wystarczającej poprawy ustawienia oczu lub gdy odchylenie jest duże.

U dzieci wczesne rozpoczęcie leczenia zwiększa szansę na prawidłowy rozwój widzenia obuocznego. U dorosłych operacja może poprawić zarówno funkcję wzroku (np. zmniejszyć podwójne widzenie), jak i wygląd.

Przebieg operacji zeza

Zabieg polega na zmianie napięcia jednego lub kilku mięśni zewnątrzgałkowych, tak aby uzyskać prawidłowe ustawienie oczu:

1. Osłabienie mięśnia – poprzez przesunięcie jego przyczepu do gałki ocznej (recesja).
2. Wzmocnienie mięśnia – poprzez skrócenie mięśnia (resekcja).

Liczba operowanych mięśni i sposób ich modyfikacji zależą od rodzaju i wielkości zeza. Zabieg wykonywany jest zwykle w trybie ambulatoryjnym (bez konieczności hospitalizacji), a do zamknięcia spojówki stosuje się szwy wchłanialne, niewymagające usuwania.

Znieczulenie: u dzieci operację przeprowadza się niemal zawsze w znieczuleniu ogólnym. U dorosłych możliwe jest znieczulenie ogólne lub – w wybranych przypadkach, np. przy zastosowaniu szwów regulowanych – znieczulenie miejscowe z sedacją.

Rekonwalescencja po operacji zeza

Po zabiegu przez kilka dni oko może być zaczerwienione, obrzęknięte i łzawiące – to normalny etap gojenia. Zalecenia pooperacyjne zwykle obejmują:

• Stosowanie kropli przeciwzapalnych zgodnie z zaleceniem lekarza.
• Ograniczenie intensywnego wysiłku fizycznego przez kilka tygodni.
• Unikanie zabrudzenia oka i nadmiernej ekspozycji na jaskrawe światło.
• Wizytę kontrolną około tygodnia po zabiegu oraz kolejną po 2–3 miesiącach, oceniającą trwały efekt operacji.

Pełny okres gojenia trwa zwykle kilka tygodni.

Ryzyko i ograniczenia zabiegu

Jak każda operacja, zabieg korekcji zeza wiąże się z pewnym ryzykiem powikłań, m.in.: przejściowego podwójnego widzenia, niedokorygowania lub nadkorygowania ustawienia oczu, zakażenia czy powikłań związanych ze znieczuleniem. U części pacjentów, zwłaszcza przy dużych odchyleniach, może być konieczna więcej niż jedna operacja. Zakres ryzyka i szanse na uzyskanie zakładanego efektu lekarz omawia indywidualnie podczas kwalifikacji do zabiegu.

Powyższe informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji lekarskiej.