Zez

Czy zauważasz, że oczy Twojego dziecka – lub Twoje własne – nie patrzą dokładnie w tym samym kierunku? Jedno oko „ucieka” do wewnątrz, na zewnątrz, do góry lub w dół? To mogą być objawy zeza. Zez (strabismus) to zaburzenie równoległego ustawienia oczu, które wpływa nie tylko na wygląd, ale przede wszystkim na jakość widzenia. U dzieci nieleczony może prowadzić do trwałego niedowidzenia, ale na szczęście – wcześnie wykryty – jest w pełni uleczalny. Dowiedz się więcej o przyczynach zeza, jego objawach i skutecznych metodach leczenia.

Czym dokładnie jest zez?

Prawidłowe ustawienie oczu pozwala na jednoczesne skierowanie wzroku na ten sam punkt i połączenie obrazów z obu oczu w jeden, trójwymiarowy obraz (widzenie obuoczne). Zez (strabismus) to stan, w którym oczy nie są ustawione równolegle – jedno oko patrzy prosto, a drugie odchyla się do wewnątrz, na zewnątrz, ku górze lub ku dołowi. Odchylenie może być stałe lub okresowe, dotyczyć jednego oka na przemian lub obu.

Przyczyny zeza – Dlaczego oczy nie patrzą równolegle?

Zez może mieć różne podłoże, w zależności od wieku i typu schorzenia:

• Wady wzroku: Szczególnie duża nadwzroczność, często stojąca za zezem u dzieci.
• Zez wrodzony (towarzyszący): Ujawnia się we wczesnym dzieciństwie, powiązany z zaburzeniami rozwoju układu wzrokowego.
• Zez porażenny: Wynik uszkodzenia nerwów lub mięśni poruszających gałką oczną – np. po urazie głowy, udarze czy w chorobach neurologicznych.
• Zez mechaniczny / restrykcyjny: Spowodowany ograniczeniem ruchomości mięśnia, m.in. w orbitopatii tarczycowej lub po urazie oczodołu.
• Choroby ogólnoustrojowe: Ryzyko zeza zwiększają m.in. cukrzyca i niektóre schorzenia neurologiczne.

Objawy zeza – Jak rozpoznać problem?

Objawy zeza bywają wyraźnie widoczne, ale czasem są subtelne i łatwo je przeoczyć. Zwróć uwagę na:

• Widoczne odchylenie jednego oka od osi patrzenia – do wewnątrz, na zewnątrz, w górę lub w dół.
• Przymykanie lub zasłanianie jednego oka, szczególnie w jasnym świetle.
• Przekrzywianie lub odwracanie głowy w celu skompensowania odchylenia.
• Podwójne widzenie: Częściej u dorosłych, u których zez pojawił się nagle.
• Problemy z oceną głębi i odległości (widzeniem przestrzennym).
• Męczliwość oczu, bóle głowy przy dłuższej pracy wzrokowej.

Zez u dziecka utrzymujący się po ukończeniu 6. miesiąca życia zawsze wymaga konsultacji okulistycznej. Nieleczony może prowadzić do niedowidzenia (tzw. leniwego oka) – mózg, aby uniknąć podwójnego widzenia, zaczyna „ignorować” obraz z odchylonego oka, które przez to coraz gorzej widzi. U dorosłych nagłe pojawienie się zeza lub podwójnego widzenia to sygnał, by pilnie zgłosić się do lekarza.

Diagnostyka zeza – Badanie u okulisty i ortoptysty

Rozpoznanie zeza i kwalifikacja do leczenia opierają się na kompleksowym badaniu okulistycznym i ortoptycznym. W jego trakcie:

• Przeprowadzamy wywiad dotyczący czasu pojawienia się objawów i chorób towarzyszących.
• Badamy ostrość wzroku i wadę refrakcji.
• Oceniamy ustawienie i ruchomość gałek ocznych – m.in. za pomocą testu przesłaniania (cover test), kluczowego w diagnostyce zeza.
• Sprawdzamy widzenie obuoczne i stereoskopowe.
• W wybranych przypadkach zlecamy badania obrazowe (np. przy podejrzeniu przyczyny neurologicznej).

W Copernicus Medycyna diagnostyką i leczeniem zeza zajmują się okulista, strabolog oraz ortoptysta – dzięki temu masz zapewnioną pełną ścieżkę opieki, od rozpoznania po leczenie, w jednym miejscu.

Leczenie zeza – Metody zachowawcze i operacyjne

Sposób leczenia dobieramy indywidualnie, w zależności od przyczyny, typu i wielkości zeza oraz wieku pacjenta. Do dyspozycji mamy:

• Korekcję okularową: Właściwie dobrane okulary często same w sobie zmniejszają lub korygują zez związany z wadą wzroku.
• Ćwiczenia ortoptyczne: Trening mięśni i widzenia obuocznego prowadzony pod okiem ortoptysty.
• Leczenie niedowidzenia: Zasłanianie oka dominującego, aby „zmusić do pracy” oko słabsze – szczególnie ważne u dzieci.
• Leczenie operacyjne: Gdy metody zachowawcze nie wystarczają lub odchylenie jest duże.

Kiedy konieczna jest operacja zeza?

O operacji decyduje lekarz wspólnie z pacjentem (lub rodzicami dziecka). Zabieg rozważa się, gdy metody zachowawcze nie przynoszą wystarczającej poprawy ustawienia oczu albo gdy odchylenie jest znaczne. U dzieci wczesne leczenie zwiększa szansę na prawidłowy rozwój widzenia obuocznego, dlatego nie warto zwlekać. U dorosłych operacja może poprawić zarówno komfort widzenia (np. zmniejszyć podwójne widzenie), jak i wygląd oczu.

Operacja zeza – Bezpieczny zabieg korygujący ustawienie oczu

Operacja polega na zmianie napięcia jednego lub kilku mięśni poruszających gałką oczną, tak aby przywrócić prawidłowe, równoległe ustawienie oczu. Liczba operowanych mięśni zależy od rodzaju i wielkości zeza. Zabieg wykonuje się zwykle w trybie ambulatoryjnym, a do zamknięcia spojówki stosuje się szwy wchłanialne, które nie wymagają usuwania. U dzieci operację przeprowadza się w znieczuleniu ogólnym, u dorosłych – w znieczuleniu ogólnym lub, w wybranych przypadkach, miejscowym.

Szczegóły dotyczące przebiegu zabiegu, znieczulenia i rekonwalescencji znajdziesz na stronie: Operacja zeza.

Podsumowanie

Zez to nie tylko kwestia estetyki, ale realne zaburzenie widzenia – i jednocześnie problem, który dobrze poddaje się leczeniu, zwłaszcza gdy zajmiemy się nim wcześnie. Jeśli zauważasz u siebie lub swojego dziecka objawy zeza, takie jak odchylenie oka, przekrzywianie głowy czy podwójne widzenie, nie zwlekaj z wizytą u okulisty. Kompleksowa diagnostyka pozwoli ustalić przyczynę i dobrać najskuteczniejszą metodę leczenia – od korekcji okularowej i ćwiczeń, po zabieg operacyjny.

Umów się na wizytę

Powyższe informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji lekarskiej.